Cada 25 de xullo, o Día da Patria Galega convídanos a reflexionar sobre quen somos como comunidade política e sobre o rumbo que queremos imprimir ao noso país. Durante décadas, boa parte dese debate xirou arredor da identidade, da lingua, da cultura ou do autogoberno. Todas elas seguen sendo cuestións esenciais. Mais o século XXI obríganos a ampliar a mirada. Hoxe, falar de autogoberno significa tamén preguntarse pola capacidade de Galicia para situarse nun mundo crecentemente interdependente.

Porque o autogoberno xa non se exerce unicamente dentro das fronteiras dunha comunidade autónoma nin se limita á administración das competencias estatutarias. Nun contexto de globalización, revolución tecnolóxica e transformación da orde internacional, gobernar significa tamén comprender o mundo, participar nel, influír onde sexa posible e defender os propios intereses nos múltiples espazos onde se toman decisións que condicionan o noso futuro.

A acción exterior deixa así de ser unha actividade complementaria para converterse nunha dimensión constitutiva do propio autogoberno.

Vivimos un momento de inflexión histórica. A intelixencia artificial, a automatización, a transición enerxética, a reorganización das cadeas de subministración, a competencia tecnolóxica entre grandes potencias ou a redefinición da arquitectura internacional están alterando profundamente as condicións do desenvolvemento económico e social. Ningún territorio permanece alleo a estes procesos.

Galicia tampouco.

Cada decisión adoptada en Bruxelas sobre política pesqueira, industrial ou ambiental; cada transformación das cadeas globais de valor; cada avance científico ou tecnolóxico; cada novo acordo comercial ou cada cambio xeopolítico acaba tendo consecuencias directas sobre o emprego, a competitividade das empresas, o sistema universitario, o sector primario, a cultura ou a cohesión territorial do noso país.

Por iso resulta cada vez máis insuficiente entender a acción exterior como un apéndice institucional destinado principalmente á promoción económica ou á captación de investimentos. Esas funcións seguen sendo relevantes, pero representan só unha parte dunha realidade moito máis ampla.

A verdadeira acción exterior consiste en dotar a Galicia de capacidade para anticipar os cambios globais, participar nas redes internacionais de coñecemento e innovación, fortalecer a súa presenza en Europa, cooperar con outros territorios, proxectar a súa cultura, mobilizar a diáspora, atraer talento e facer valer os seus intereses nos ámbitos onde se decide unha parte crecente do seu futuro.

En definitiva, exercer autogoberno tamén cara ao exterior.

Esta debería ser unha perspectiva transversal para todas as políticas públicas.

A política industrial xa non pode deseñarse sen unha lectura das transformacións da economía mundial. A política científica depende da inserción nas redes internacionais de investigación. A política cultural necesita abrir espazos estables de circulación e cooperación. A política educativa require formar cidadáns capaces de desenvolverse nun mundo global. A política ambiental responde a desafíos compartidos que desbordan amplamente as fronteiras administrativas.

A dimensión internacional deixou de ser un sector especializado. É un enfoque que debe informar o conxunto da acción pública.

Sen embargo, Galicia continúa tratándoa como unha cuestión secundaria.

O debate político apenas lle dedica atención. Os recursos destinados a este ámbito permanecen limitados. O apoio aos think tanks (IGADI) é cero. A acción institucional adoita responder máis á lóxica dos actos, das viaxes ou da representación que á construción dunha auténtica política pública sostida no tempo. Non é a ausencia de actividade, é falta de comprensión e dirección estratéxica.

Resulta especialmente chamativo porque, formalmente, Galicia xa dispón dos instrumentos necesarios.

O Consello de Acción Exterior (CAEX) naceu precisamente para coordinar os distintos actores e favorecer unha visión compartida da proxección internacional do país. A Estratexia Galega de Acción Exterior (EGAEX) identifica prioridades, ámbitos de actuación e obxectivos de longo alcance.

Mais ambos continúan, en boa medida, infrautilizados. O CAEX apenas exerce como espazo permanente de diálogo estratéxico. Un cero á esquerda. A EGAEX corre o risco de permanecer como un documento declarativo con escasa capacidade para orientar efectivamente as políticas públicas. Cando os instrumentos existen pero non condicionan a acción política, a planificación convértese facilmente nun exercicio de cosmética institucional.

Correspóndelle ao Goberno galego liderar un cambio de enfoque. Non abondan as misións institucionais nin os anuncios puntuais. É necesario incorporar a dimensión exterior á planificación de todas as consellerías, reforzar a coordinación institucional, avaliar resultados, mobilizar recursos e construír alianzas estables coas universidades, think tanks, cos centros tecnolóxicos, co tecido empresarial, co sector cultural, cos concellos e coa diáspora.

A impresión actual é que Galicia non calibra nin proxecta, malamente administra, a súa presenza internacional.

Mais esta non é unha responsabilidade exclusiva do Goberno.

A oposición tamén debe asumir que a acción exterior forma parte do modelo de país. Non chega con fiscalizar a actuación do Executivo. Cómpre elaborar propostas, promover consensos e integrar esta cuestión na súa axenda política ordinaria tamén da propia vida dos partidos. Un país que aspira a desempeñar un papel relevante no mundo necesita que a súa presenza exterior sexa unha política de continuidade e non unha materia sometida ás alternancias partidarias.

Igualmente, a sociedade civil está chamada a desempeñar un papel protagonista. Universidades, empresas, fundacións, centros de investigación, entidades culturais, organizacións profesionais e asociacións da diáspora deben desenvolver as súas propias estratexias internacionais, ampliando redes de cooperación e xerando novas oportunidades para Galicia.

Porque a presenza internacional dun país non depende só dos seus gobernos. Depende, sobre todo, da densidade das relacións que a súa sociedade é capaz de establecer co resto do mundo.

Galicia dispón de activos extraordinarios para conseguilo. Cabe citar esa diáspora presente nos cinco continentes, unha identidade cultural singular, empresas internacionalizadas, sectores industriais competitivos, universidades con crecente proxección e unha posición atlántica de enorme valor estratéxico.

O que falta non son capacidades. O que falta é unha conciencia compartida de que a acción exterior forma parte do corazón do proxecto colectivo galego.

Actualizar o significado do autogoberno quizais sexa unha das tarefas máis urxentes deste tempo histórico. No século XXI, gobernarse non consiste só en exercer as competencias recoñecidas polo Estatuto. Consiste tamén en estar presente nos espazos onde se debaten as grandes transformacións globais, anticipar os cambios, defender os intereses propios e contribuír á construción das respostas comúns.

Un país que non está presente alí onde se decide unha parte do seu futuro acaba vendo reducido o alcance efectivo do seu autogoberno.

Por iso, neste 25 de xullo, a reivindicación dunha Galicia aberta ao mundo non responde a unha moda nin a un exercicio retórico. É unha esixencia política, económica, cultural e democrática. Se queremos ampliar a nosa capacidade de decisión, debemos ampliar tamén a nosa capacidade de presenza.

Somos un país no mundo. Agora cómpre actuar como tal.

(Para Praza)