Hai algo profundamente revelador na coincidencia temporal de dúas dinámicas: a elección do próximo secretario xeral das Nacións Unidas e o auxe incontestable da xeoeconomía como linguaxe dominante do poder global. Non son procesos independentes. Ben ao contrario, ambos os dous forman parte dunha mesma transformación estrutural que apunta a unha erosión progresiva do multilateralismo clásico e ao retorno de lóxicas de competición máis descarnadas.

Durante décadas, a ONU encarnou, con todas as súas limitacións, a aspiración dunha orde internacional baseada en regras, normas e procedementos. O seu secretario xeral, desde figuras como Dag Hammarskjöld até Kofi Annan, operaba nese espazo ambiguo entre a diplomacia e a autoridade moral. Non obstante, ese modelo enfróntase hoxe a un contexto moito máis adverso, onde as grandes potencias non só discrepan, senón que compiten activamente por redefinir as regras do xogo.

É nese terreo onde a xeoeconomía emerxe como o verdadeiro fío condutor. A economía, lonxe de ser un espazo neutral, converteuse no instrumento privilexiado desa competición. As sancións, os controis tecnolóxicos, a manipulación de cadeas de subministración ou a presión sobre rutas enerxéticas deixan de ser anomalías para se afirmar como a nova normalidade.

A tensión entre estas dúas lóxicas, a normativa e a instrumental, define boa parte da conxuntura actual. Dunha banda, institucións como a ONU buscan preservar mecanismos de cooperación e gobernanza global. Doutra, algúns Estados recorren cada vez máis a ferramentas unilaterais ou de bloque para asegurar os seus intereses.

O proceso de elección da persoa que debe suceder a António Guterres ilustra con claridade esta contradición. Formalmente, trátase dun procedemento regulado, canalizado a través do Consello de Seguridade e da Asemblea Xeral. Na práctica, o resultado dependerá do equilibrio ou do bloqueo entre Estados Unidos, China e Rusia, cunhas prioridades estratéxicas que dificilmente converxen.

Non é casual que, en paralelo, estas mesmas potencias estean a despregar estratexias xeoeconómicas cada vez máis agresivas. Washington reforza os seus controis sobre tecnoloxías críticas; Beijing consolida o seu dominio en sectores clave como as terras raras; Moscova utiliza a enerxía como vector de influencia. A lóxica é compartida, aínda que os instrumentos varíen.

Este cruzamento de dinámicas expón a cuestión de fondo da supervivencia dunha orde multilateral baseada en normas nun entorno dominado pola competición xeoeconómica. A resposta, de momento, semella ambivalente. A ONU segue a ser un foro indispensable, pero a súa capacidade de acción vese limitada polas divisións internas e pola falta de recursos, debilidade agravada polas tensións orzamentarias, nas que o papel dos Estados Unidos resulta determinante.

Ao mesmo tempo, a fragmentación do sistema internacional avanza. As cadeas de subministración se reorganizan, os bloques económicos se consolidan e a interdependencia se redefine en clave de risco. O ideal dunha globalización integrada cede paso a unha arquitectura máis segmentada, onde a eficiencia económica queda subordinada á seguridade estratéxica.

Neste contexto, o próximo secretario xeral da ONU, quizais muller por primeira vez na súa historia, enfrontarase a un desafío particularmente complexo. Xa non se trata só de mediar en conflitos ou coordinar respostas multilaterais, senón de intentar preservar espazos de cooperación nun entorno que tende a erosionalos. A súa marxe de manobra dependerá, en gran medida, da súa capacidade para navegar entre intereses contrapostos sen perder relevancia.

Pero sería un erro reducir esta cuestión a unha mera disputa entre grandes potencias. A reconfiguración xeoeconómica ten implicacións profundas para o conxunto do sistema internacional, incluíndo actores intermedios e periféricos. Rexións como Europa, ou espazos máis concretos como Galicia, vense obrigados a adaptarse a un entorno onde a autonomía estratéxica, a diversificación económica e a inserción internacional adquiren unha nova centralidade.

Aí é onde ambos planos, o institucional e o económico, volven atoparse. Sen mecanismos efectivos de gobernanza global, a competición xeoeconómica corre o risco de derivar en dinámicas de suma cero. Pero sen recoñecer a dimensión estratéxica da economía, o multilateralismo corre o risco de volverse irrelevante.

En definitiva, a elección nas Nacións Unidas e o auxe da xeoeconomía non son historias paralelas, senón capítulos dese mesmo proceso de transición cara a unha orde internacional máis incerta, máis fragmentada e, probablemente, máis conflitiva. Entre a norma e a forza, o equilibrio segue aberto. Pero cada vez resulta máis difícil soster a ilusión de que ambos mundos poden seguir separados.

(Para Nós Diario)