Nun mundo marcado pola aceleración tecnolóxica, a competencia xeopolítica e a crecente concentración do poder cultural en poucas plataformas globais, a internacionalización dunha cultura como a galega deixou de ser unha aspiración para converterse nunha necesidade estratéxica. A acción exterior non constitúe un complemento das políticas culturais pois, en realidade, é unha das condicións da súa propia viabilidade.

Durante décadas, a proxección internacional das culturas sen Estado foi entendida fundamentalmente como un exercicio de diplomacia cultural orientado ao recoñecemento, á difusión do patrimonio ou ao intercambio artístico. Todo iso segue sendo importante, pero xa non abonda. Hoxe, a presenza exterior dunha cultura mídese tamén pola súa capacidade para participar nos espazos onde se define o futuro da creación, da comunicación, da innovación e da produción de coñecemento.

A revolución dixital modificou profundamente o ecosistema cultural. As grandes plataformas tecnolóxicas condicionan os hábitos de consumo, determinan a visibilidade das linguas, concentran enormes cantidades de datos e, mediante algoritmos opacos, inflúen decisivamente na circulación das obras e das ideas. A emerxencia da intelixencia artificial amplifica aínda máis esta transformación de xeito que os modelos lingüísticos, os sistemas de tradución automática, a xeración de contidos ou as ferramentas creativas alimentaranse principalmente das linguas e culturas mellor representadas nos seus conxuntos de datos. Quen non estea presente neses procesos corre o risco de converterse nunha cultura progresivamente invisible.

Para un país como Galicia, isto representa un desafío de primeira magnitude. A cuestión xa non consiste só en preservar o idioma ou en apoiar a creación artística, senón en asegurar que o galego e a cultura galega formen parte da infraestrutura dixital do século XXI. A verdadeira soberanía cultural pasa tamén pola soberanía tecnolóxica.

Esta realidade obriga a repensar as prioridades da acción exterior. A primeira debería ser situar a tecnoloxía no centro da política cultural internacional. Galicia precisa establecer alianzas con universidades, centros de investigación, empresas tecnolóxicas e organismos internacionais para garantir a presenza do galego nos sistemas de intelixencia artificial, nos recursos lingüísticos abertos, nos corpus dixitais e nas ferramentas de procesamento da linguaxe. A política cultural xa non pode desenvolverse de costas á política científica nin á política de innovación.

Unha segunda prioridade é construír redes internacionais estables. Nun contexto caracterizado pola competencia entre grandes actores globais, as culturas de dimensión media ou pequena só poden incrementar a súa capacidade de influencia mediante a cooperación. Coas culturas vasca e catalá podemos establecer interseccións de mutuo interese. Pero son, sobre todo, as relacións co espazo lusófono as que nos ofrecen aquí unha oportunidade singular. O galego participa dun continuum lingüístico e cultural que conecta con centos de millóns de falantes distribuídos por catro continentes. Aproveitar esa vantaxe comparativa non significa diluír a identidade propia, senón ampliar o seu horizonte de actuación e multiplicar as oportunidades de intercambio académico, editorial, audiovisual ou científico.

Igualmente relevante resulta reforzar a presenza de Galicia nas redes culturais europeas e multilaterais. A Unión Europea constitúe un dos principais laboratorios mundiais de políticas culturais, innovación dixital e regulación das plataformas tecnolóxicas. Participar activamente neses espazos permite non só acceder a recursos financeiros, senón tamén influír na definición dos estándares que condicionarán o futuro da diversidade cultural europea.

Existe ademais un cuarto ámbito prioritario: Asia. O desprazamento progresivo do centro de gravidade económico e científico cara ao Indo-Pacífico aconsella desenvolver unha estratexia sostida de relacións culturais con países como China, Xapón, Corea ou Singapur. Non se trata unicamente de exportar cultura, senón de comprender transformacións que marcarán as próximas décadas e de inserir Galicia nos grandes fluxos internacionais de coñecemento. A cultura tamén se fortalece aprendendo.

Outra dimensión esencial da acción exterior reside na economía da cultura. A internacionalización das industrias culturais e creativas debe entenderse como unha política de desenvolvemento económico. Editorial, audiovisual, música, videoxogos, deseño, patrimonio dixital ou creación multimedia constitúen sectores intensivos en talento capaces de xerar emprego cualificado e proxectar unha imaxe moderna do país. Nun mercado global, a identidade cultural pode converterse nun importante factor de diferenciación competitiva.

Con todo, a acción exterior non debería limitarse ás institucións. As universidades, os centros de investigación, as empresas innovadoras, as asociacións culturais, a diáspora e os propios creadores conforman unha rede de actores que importa articular arredor dunha estratexia compartida. O éxito das pequenas nacións máis internacionalizadas adoita descansar precisamente na coordinación entre administración pública e sociedade civil, máis que na dimensión dos seus recursos.

Neste contexto, tamén convén superar unha visión defensiva da identidade. Durante moito tempo, as culturas minorizadas víronse obrigadas a concentrar os seus esforzos na resistencia fronte á uniformización. Sen abandonar esa función protectora, o momento actual demanda unha actitude máis propositiva. A cultura galega non debe aspirar unicamente a sobrevivir; debe aspirar a contribuír. A súa experiencia histórica de convivencia lingüística, emigración, diálogo atlántico ou integración entre tradición e modernidade constitúe un capital intelectual susceptible de ofrecer respostas a debates globais sobre diversidade, sustentabilidade ou cohesión social.

En realidade, a pregunta decisiva non é como preservar a cultura galega nun mundo globalizado, senón como facer que Galicia participe activamente na construción dese mundo. Porque a globalización non é un escenario alleo no que simplemente hai que resistir, é un espazo de disputa onde tamén se decide que linguas existirán plenamente no universo dixital, que relatos adquirirán relevancia internacional e que comunidades conservarán capacidade para producir coñecemento propio.

A acción exterior dunha cultura como a galega debería responder, en consecuencia, a unha ambición que vai moito máis alá da promoción turística ou da presenza simbólica. Trátase de asegurar as condicións para que Galicia continúe sendo un suxeito cultural pleno nunha época na que o poder tamén se exerce a través dos algoritmos, dos datos e das redes globais de innovación. A internacionalización deixa así de ser unha política sectorial para converterse nunha auténtica política de futuro.

O artellamento da gobernanza cultural no século XXI

Articularía a gobernanza arredor dunha distinción entre dirección política, pensamento estratéxico e execución técnica.

A acción exterior da cultura é, en primeiro lugar, unha política pública. Como tal, corresponde ao Goberno definir as prioridades, asignar recursos, negociar acordos internacionais e coordinar a actuación do conxunto da administración.

Iso implica, por exemplo, elaborar unha Estratexia Galega de Acción Exterior da Cultura; integrar cultura, lingua, universidades, innovación, economía e acción exterior; establecer relacións institucionais con gobernos e organismos internacionais; mobilizar financiamento europeo e internacional;  apoiar a internacionalización das industrias culturais e creativas; avaliar periodicamente os resultados.

É unha responsabilidade indelegable porque require lexitimidade democrática, capacidade orzamentaria e coordinación administrativa.

O papel do Consello da Cultura Galega debería ser diferente. A súa principal achega non sería substituír a acción do Goberno, senón dotala de perspectiva, de intelixencia estratéxica. O Consello podería exercer como un verdadeiro think tank nacional da cultura galega, asumindo funcións como analizar tendencias internacionais; identificar riscos e oportunidades derivados das transformacións tecnolóxicas; elaborar informes prospectivos; construír indicadores da presenza internacional da cultura galega; promover espazos permanentes de diálogo con universidades, creadores e diáspora; formular recomendacións independentes para mellorar as políticas públicas.

Noutras palabras, menos programación e máis reflexión estratéxica. Non obstante, nun contexto de profunda insolvencia gobernamental, cabería ponderar a idoneidade de desenvolver accións estratéxicas que suplisen a pasividade interesada e programática en ámbitos neurálxicos.

Os sistemas institucionais máis maduros adoitan separar claramente estas funcións. O Goberno decide. O Consello pensa, avalía e propón. A sociedade crea. As universidades investigan. As empresas internacionalizan. Todos participan, pero non todos desempeñan o mesmo papel.

A revolución tecnolóxica engade unha responsabilidade adicional ao Consello da Cultura Galega. Se durante décadas a súa misión consistiu esencialmente en estudar e preservar o patrimonio cultural, nas próximas décadas debería converterse tamén nun observatorio permanente das transformacións culturais inducidas pola intelixencia artificial, as plataformas dixitais e a economía dos datos.

Galicia necesita unha institución capaz de formular preguntas como: Que presenza ten o galego nos grandes modelos de IA?  Como evoluciona a creación cultural en contornas dixitais?  Que impacto teñen os algoritmos sobre a diversidade lingüística? Como protexer os dereitos dos creadores fronte á IA xerativa?  Que alianzas internacionais resultan prioritarias para unha cultura como a galega?

Estas son cuestións que transcenden unha lexislatura e mesmo un goberno. Requiren continuidade, independencia intelectual e capacidade de anticipación.

Unha proposta institucional

Se tivese que formular unha proposta concreta, sería a creación dun Pacto Galego pola Proxección Internacional da Cultura, impulsado pola Xunta pero elaborado co Consello da Cultura Galega, as tres universidades, a Real Academia Galega, os sectores culturais e creativos e representantes da diáspora.

Dese pacto podería derivarse un Plan Galego de Acción Exterior da Cultura 2035, con obxectivos medibles e revisables, que evitase que a internacionalización dependese exclusivamente das prioridades de cada goberno.

Hai, por último, unha reflexión que me parece de fondo. Galicia conta cunha arquitectura institucional notable no ámbito cultural, pero ás veces esa arquitectura responde a unha lóxica propia do século XX: conservar, promover, divulgar. Sen abandonar esas misións, o século XXI esixe incorporar outras: anticipar, conectar, influír e innovar. Iso significa que o Goberno debe actuar como motor político dunha estratexia internacional, mentres que o Consello da Cultura Galega pode converterse na principal institución galega de pensamento estratéxico sobre cultura, tecnoloxía e proxección exterior. Nesa complementariedade reside, probablemente, unha das mellores oportunidades para fortalecer a posición internacional de Galicia nas próximas décadas.