O liderado climático deixou de ser unha cuestión meramente medioambiental ou moral para converterse nun piar fundamental da competencia xeopolítica global. Hoxe, liderado climático é sinónimo de liderado xeopolítico. Xa non se trata dun asunto marxinal, senón dun campo de batalla no que se define quen liderará a economía do futuro, quen exercerá a maior influencia diplomática e mesmo quen asegurará mellor a súa seguridade nacional.

A transición ecolóxica convértese, polo tanto, no eixe da gran reorganización do poder global do século XXI. Ignorala non é só un erro ambiental, senón unha rendición na competencia estratéxica.

Existen varias dimensións a considerar. Primeiro, un país que demostra un compromiso xenuíno co clima proxecta unha imaxe de responsabilidade, modernidade e visión de futuro. Isto confírelle autoridade moral e lexitimidade para influír nos foros internacionais, como a ONU ou o G20. Quen lideran en tecnoloxía verde e políticas climáticas convértense en focos de atracción para alianzas. Os países en desenvolvemento, que con frecuencia son os máis afectados polo cambio climático, buscarán socios que lles proporcionen financiamento e tecnoloxía, e non aqueles que negan o problema. A Unión Europea, por exemplo, utilizou historicamente o seu “poder regulatorio” para establecer estándares ambientais globais, obrigando a outras economías a adaptarse se desexan comerciar con ela (o chamado “Brussels Effect”).

Do mesmo xeito, a transición enerxética está a crear os mercados máis importantes do futuro: enerxías renovables, vehículos eléctricos, hidróxeno verde, captura de carbono, etc. O país que domine estas tecnoloxías non só asegurará a súa independencia enerxética, senón que controlará as cadeas de subministración globais do século XXI. Reducir a dependencia dos combustibles fósiles (petróleo e gas) é unha cuestión de seguridade nacional. Isto debilita o poder dos petroestados e reduce a vulnerabilidade fronte á volatilidade de prezos ou a chantaxe enerxética, como se observou coa guerra en Ucraína. China, por exemplo, é a maior produtora mundial de paneis solares, baterías e vehículos eléctricos. Esta posición confírelle unha vantaxe económica e xeopolítica enorme. Estados Unidos, coa súa Inflation Reduction Act, intenta recuperar terreo incentivando a produción propia destas tecnoloxías.

Ademais, o cambio climático actúa como un “multiplicador de ameazas”. A escaseza de auga, as malas colleitas e os fenómenos meteorolóxicos extremos poden exacerbar tensións sociais, migracións masivas e conflitos violentos, desestabilizando rexións enteiras. Noutra orde, o desxeo do Ártico, por exemplo, está abrindo novas rutas comerciais e acceso a recursos naturais, intensificando a competencia entre Rusia, Estados Unidos, Canadá e os países nórdicos. E non podemos pasar por alto que os estados incapaces de afrontar os impactos climáticos xerarán fluxos migratorios que presionarán as fronteiras dos países máis desenvolvidos, creando crises políticas e humanitarias.

A pugna xeopolítica maniféstase tamén nesa dinámica habitual de recriminacións mutuas. Os países en desenvolvemento acusan as potencias industrializadas (EUA, UE…) de ter causado historicamente o problema e de non achegar o financiamento prometido. Á súa vez, estes últimos presionan nas economías emerxentes como China e India, que hoxe son grandes emisores, para que fagan máis. Eventos como a COP convertéronse en palcos onde se miden alianzas e capacidade de negociación. O éxito ou fracaso dunha COP atribúese con frecuencia ao país anfitrión e á súa capacidade de liderado. Xorden, ademais, tensións comerciais relacionadas co clima, como os aranceis a produtos que non cumpren certos estándares ambientais (por exemplo, o Mecanismo de Axuste Fronteirizo de Carbono da UE).

A hora de China tamén no ambiental

China, fronte a outros actores principais en competencia como a UE ou EUA, desempeña un dobre papel: é o maior investidor en enerxías renovables, pero tamén o maior construtor de centrais de carbón. Non obstante, logrou posicionarse á cabeza do liderado climático e das enerxías verdes cunha velocidade asombrosa; algo que non foi accidental, senón froito dunha estratexia estatal a longo prazo, coordinada e masivamente financiada.

Non se trata de que China se volvese “ecolóxica” da noite para a mañá, senón de que identificou a transición enerxética como o campo de batalla económico e xeopolítico do futuro. China non alcanzou a cima por ser “máis ecolóxica” nun sentido idealista, senón por ser estratexicamente pragmática. Identificou a economía verde como a próxima fronteira da competencia económica global e despregou todo o poder do Estado, a súa capacidade de planificación a longo prazo e o seu músculo financeiro para dominar as industrias que definirán o futuro, asegurándose ao mesmo tempo a independencia enerxética e unha posición de poder xeopolítico incuestionable.

En esencia, converteu a necesidade (contaminación e dependencia enerxética) nunha oportunidade para o liderado global.

(Para Nós Diario)